Boek: Hoe migratie echt werkt

Wat we lezen...

Hoe migratie echt werkt - Het ware verhaal over migratie aan de hand van 22 mythes door Hein de Haas

Gelezen door Gjerryt Leuverink

Drie lessen over hoe migratie écht werkt. Weet jij hoe het zit? Want wat een hoop desinformatie in het publieke debat! Houden wij niet van. De laatste jaren werken we bij De Selectie steeds meer rond migratie: van opvang voor vluchtelingen en ideeën voor jonge migranten die hier hun dromen najagen, tot beleidsvraagstukken of een bijdrage aan het publieke en politieke debat.

Onze adviseur Gjerryt Leuverink las het boek ‘Hoe migratie echt werkt’ (Hein de Haas, 2023) en haalde daar drie lessen uit: “Ik had intuïtief al langer het idee dat sommige mensen, in het debat over asiel en migratie, geregeld onzin spuien en dankzij dit boek voel ik me beter in staat om daar rustig het gesprek over aan te gaan en de feiten op tafel te leggen”.

Hein de Haas schreef een zeer nuttig boek omdat hij daarin voortdurend onderscheid maakt tussen migratie, arbeidsmigratie, asiel, vluchtelingen en irreguliere migratie. In het publieke en politieke debat worden deze categorieën voortdurend op één hoop gegooid. Dat maakt veel discussies feitelijk al troebel voordat ze begonnen zijn. Drie lessen uit het boek:

1. Migratie wordt veel sterker door economie gestuurd dan het politieke debat doet vermoeden.

Sinds 1900 is de wereldmigratie constant ongeveer 3%. Daarvan migreert bijna 85% naar een plek dichtbij huis. Dat is een gegeven. De vraag naar arbeidskrachten in bestemmingslanden van migratie is een enorme aanjager. Veel landen zeggen politiek dat ze minder migratie willen, terwijl werkgevers en consumenten ondertussen profiteren van de arbeid van migranten. Van seizoensarbeiders en expats tot buitenlandse studenten en au-pairs; er is heel veel beleid dat migratie juist bevordert. Dat spanningsveld komt in allerlei hoofdstukken terug.

2. Migratiebeleid heeft opvallend vaak onbedoelde effecten.

Een van de interessantste lijnen: grenzen sluiten betekent niet automatisch minder migratie. Het kan circulaire migratie (bijvoorbeeld seizoensarbeiders die voor de oogst komen en daarna weer naar huis gaan) veranderen in permanente vestiging, smokkel lucratiever maken of migratieroutes verleggen. De werkelijkheid past zich aan het beleid aan. Een mooi voorbeeld is dat veel mensen vroeger bijvoorbeeld op hun paspoort heen en weer konden reizen. Nu is dat strenger en kiezen die mensen er dus voor om in een ander land te blijven als ze eenmaal een verblijfsvergunning hebben en hun gezin over te laten komen wanneer dat kan. Hoe strenger het beleid, hoe meer mensen zich permanent proberen te vestigen in plaats van dat mensen heen-en-weer reizen.

3. Ons debat zelf klopt vaak al niet.

De kreet 'migratie is een ramp' is volgens De Haas te simpel. Maar 'migratie is alleen maar goed' klopt óók niet. En 'buitenlanders' roepen in een discussie, dekt zelden de lading van een goed argument. De baten en lasten van migratie zijn vaak ongelijk verdeeld (iets dat door voorstanders makkelijk over het hoofd gezien wordt en veel onvrede voedt). En 'links versus rechts' of 'voor versus tegen migratie' verhullen daardoor de interessantere, politieke vraag: welke migratie willen we, onder welke voorwaarden, wie profiteert daarvan en wie draagt welke lasten? Daar moet het over gaan, als je uit de loopgraven van het debat wilt komen.

Meer weten? Gjerryt koos ook nog 5 van de 22 mythes uit het boek om wat meer context te geven bij de lessen hierboven. Dus lees vooral nog even verder als je interessante feiten mee wilt brengen in je eigen gesprekken over asiel en migratie!

1. Mythe 3: De wereld kampt met een vluchtelingencrisis

Onzin. Het aantal vluchtelingen schommelt al sinds 1985 tussen de 0,15 en 0,35% ongeveer (dat is natuurlijk erg genoeg, want dat zijn 9 à 20 miljoen mensen). De meeste mensen (zo’n 80%) vluchten binnen hun land of naar en buurland. Dit is relevant omdat asiel in het debat vaak gelijk wordt gesteld aan migratie als geheel. Terwijl vluchtelingen dus maar een héél klein deel van internationale migratie vormen en het grootste deel van de opvang wereldwijd niet in rijke westerse landen plaatsvindt.

2. Mythe 5: Ontwikkeling van arme landen remt migratie af

Nope! Een mooie contra-intuïtief principe. Het idee "als we daar de omstandigheden verbeteren, komen ze niet hierheen" klinkt logisch, maar klopt volgens De Haas niet zomaar. Ontwikkeling leidt aanvankelijk vaak juist tot méér migratie, omdat mensen meer mogelijkheden (financiële middelen) krijgen om te migreren.

3. Mythe 17: Links is pro-migratie, rechts is anti-migratie

Het boek laat zien dat belangen veel ingewikkelder lopen. Rechtse/liberale partijen kunnen restrictief zijn op asiel maar tegelijkertijd arbeidsmigratie faciliteren vanwege werkgeversbelangen. Sterker nog: een liberale opvatting over de economie gaat niet samen met een streng migratiebeleid. Links heeft historisch gezien ook restrictieve posities ingenomen vanuit de bescherming van werknemers, bijvoorbeeld vanwege hun banden met vakbonden.

4. Mythe 18: De publieke opinie heeft genoeg van immigratie

Dat blijkt niet waar. Interessant voor iedereen die werkt met gemeenten, bestuurders en inwoners. 'Maar de bezorgde burger wil X', is snel gezegd. De Haas laat in het boek juist zien dat publieke opinies veel genuanceerder en tegenstrijdiger zijn en sterk afhangen van welk type migratie en welke vraag je voorlegt.

5. Mythe 21: Immigratierestricties verminderen immigratie

Misschien wel de interessantste beleidsles: dat is niet het geval. Strenger beleid heeft niet automatisch het beoogde effect. Sterker nog: ze werken aantoonbaar vaak averechts. Het strenge beleid kan migratieroutes verleggen, terugkeer verminderen, smokkel stimuleren of tijdelijke migratie juist permanenter maken. Kortom: veel strenge beleidskeuzes zijn duur voor de belastingbetaler en leveren niets op of werken migratie zelfs in de hand.

De Haas' slotgedachte vat het boek aardig samen: migratie 'is' zoals economie 'is'. Daarom moeten we migratie niet behandelen als een probleem dat opgelost moet worden, maar evenmin als de oplossing voor allerlei andere problemen. Het is een normaal onderdeel van mens-zijn en een bredere sociale en economische verandering waarvan de gevolgen, voor alle betrokkenen, ongelijk verdeeld zijn.

Wil je meer weten? Lees vooral het boek! De Selectie helpt je graag met beleid, plannen, nieuwe opvanglocaties en participatie en communicatie rond dit onderwerp. We hebben veel ervaring dankzij diverse trajecten in samenwerking met allerlei gemeentes, het COA en andere organisaties. We helpen van politiek-bestuurlijke planvorming tot de lastige gesprekken of bijeenkomsten in een buurthuis.

N.B. Een boek geeft meer ruimte voor nuance dan een artikel. In deze tekst zijn zaken soms wat kort-door-de-bocht geformuleerd. Wat De Selectie betreft zou geen mens moeten hoeven vluchten en maakt migratie gewoon onderdeel uit van het menselijk bestaan: mensen verhuizen nu eenmaal, al sinds ze de aarde bevolken. We hopen dat alle betrokken mensen daar samen verstandige dingen over afspreken met spelregels die recht doen en dragen graag een steentje bij aan dat debat.